مناسبتگرايي ارتباطي يا فرايندگرايي ارتباطيٍ؟
ميگويند عاشق از دوري يار شاعر ميشود و شاعر هم از دوري يار و غم هجر و شور و مستي غزل ميسرايد و ... اگر بهداشت عمومي در وضعيت مناسبي بود روزي به نام «سلامتي» نامگذاري نميشد، اگر وضعيت كارگران خوب بود، روزي به نام 11 ارديبهشت به كارگران اختصاص نمييافت، اگر نام خليج فارس در معرض خطر نميافتاد دهم ارديبهشت روز ملي خليج فارس نام نميگرفت.
اگر كشورهاي مختلف در معرض خشكسالي و بيابانزايي نبودند روز 28 خرداد به آن اختصاص نمييافت. اگر فرهنگ مردم در مصرف آب خوب بود، اول خردادماه به روز بهرهوري و بهينهسازي مصرف آب تعلق نميگرفت، اگر محيط زيست در خطر نبود 16 خرداد به عنوان روز جهانی محيط زيست نامگذاري نميشد و اگر وضعيت مواد مخدر در جهان كنترل شده بود روز 6 تيرماه به روز جهاني مبارزه با مواد مخدر اختصاص نمييافت و اگر اماهاي ديگري براي بسياري از روزهاي 364 روز سال ... نامگذاري روزها و هفتهها تحت عناوين خاصي را ميتوان از چند بعد بررسي كرد: يا آن روز به مناسبت خاصي مثل تولد يكي از بزرگان دين، علم، هنر ... روز ميمون، خجسته و مباركي است. مثل روز بزرگداشت سعدي، ميلاد امام رضا (سلام الله عليه)، ... يا مسئله خاصي پيرامون موضوعي وجود دارد و اختصاص نمادين يك روز به آن صرفا جهت جلب توجه افكار عمومي به اهميت و عظمت آن بهويژه براي حل مسئله است. مثل روز ملي ايمني دربرابر زلزله (25 دي ماه) روز محيط زيست، روز سلامتي و ...
بالاخره روز 27 ارديبهشت ماه سالروز ملي روابط عمومي (و البته ضميمه روز جهاني ارتباطات) بود، با نگاهي به تاريخچه كوتاه 54 ساله روابط عمومي در ايران به خوبي درمييابيم اين حرفه همواره در كش و قوس و فراز و نشيب و همچنان مبارزه براي بقاء بوده است:
مبارزه بر سر جايگاه و تلاشهاي بينتيجه براي اختصاص رديف بودجه و اعتبار، مبارزه براي ايجاد ساختار تشكيلاتي كارآمد، گرفتن پستهاي سازماني و ...
مديران و كارشناسان متعددي در اين چند ساله پاي در اين عرصه گذاشتهاند و برخي نيز به دلايلي از آن خارج شدهاند؛ سختي كار، ابهام در ماموريتها، عدم جايگاه مناسب سازماني، تعريف نشده بودن رسالتها، اهداف و ماموريتها، مبهم بودن جايگاه افكار عمومي نزد مديران ارشد در سازمانها، ناكارآمدي نظام آموزش عالي در تربيت كارشناسان و مديران روابط عمومي و ... همه و همه باعث شده نااميدي معناداري در جامعه روابط عمومي رواج پيدا كند.
اما سوال اينجاست، آيا اختصاص روزی به نام روابط عمومي و يا ساير موضوعات براي حل مشكلات آن كافيست؟ آيا وضعيت محيط زيست بهتر شده؟ آيا مصرف آب بهينه شده؟ آيا مشكل مواد مخدر حل شده؟ آيا مردم به سلامتي اهميت ميدهند؟ آيا فرهنگ حفظ منابع طبیعی در ميان مردم نهادينه شده است؟ مراد از طرح اين سوالات اين است كه بگوييم، متاسفانه جامعه ما قبل از اينكه فرايند مدار و محتواگرا باشد، رويدادمدار و مناسبتگراست و اين رويكرد دردي را براي هيچ شخص حقيقي يا حقوقي دوا نميكند، بلكه قرص مسكني است كه عوارض جانبي آن بيش از درد اصلي گريبانگير دستاندركاران آن خواهد شد.
اكنون آنچه در كشور به عنوان يك خلاء شاهد آن هستيم عدم تبيين استراتژي ارتباطي و فقدان مهندسي اطلاعرساني در دستگاهها و سازمانها است.
در بسياري از دستگاهها و موسسات و شركتها شاهد ساختارهاي نامناسب ارتباطي و اطلاعرساني بويژه از لحاظ محتوايي و فرايندي هستيم. ما همچنان داريم راه پيموده شده دولتهاي ديگر را تكرار ميكنيم و انگار این دور تسلسل تمامي ندارد.
آنچه در بدنه دولت بيش از هر چيزي ضرورت دارد پرداختن به طراحي مهندسي و استراتژي ارتباطي ملي است. در حقيقت اتخاذ استراتژي ارتباطي ملي اين امكان را فراهم ميكند تا روابطعمومی ها تصويري از چشماندازها، ماموريتها، رسالتها و اهداف عمده ارتباطي در راستاي ماموريتها و رسالت هر بخش تخصصی پيشروي خود داشته باشند.
اكنون نظام ارتباطي و اطلاعرساني كشور نيازمند يك بازمهندسي ارتباطي است.
درواقع نظام بازمهندسي ارتباطي و اطلاعرساني فرايندي است متضمن تاثيرگذاري پيام بر جامعه مخاطب و دستيابي به فرهنگ و رفتار موردنظر بين گروههاي مختلف مخاطب كه هدف اصلي فرايند محسوب ميشوند. در اين نظام آنچه اهميت دارد پاسخ به اين سوال است كه روابط عموميهاي مجموعه دولت چگونه ميتوانند فاصله بين انتشار اطلاعات و انتقال به ذهن مخاطب را كمتر كنند؟ چگونه ميتوان پس از انتقال اطلاعات و پيام به ذهن مخاطب، تاثيرگذاري و اقناع را تضمين كرد؟
چگونه ميتوان امكان تغيير نگرش و متعاقب آن تغيير رفتار مخاطبان را افزايش داد؟ ... بديهي است طراحي مهندسي ارتباطي و اطلاعرساني در تمام دستگاهها و سازمانها نيازمند بهكارگيري و بهرهمندي از اصول و روشهاي علمي و تخصصي برنامهريزي تفكرمدار و استراتژيك است. در اين حوزه لازم است از دستاندركاران شوراي اطلاعرساني دولت، تشكلها و انجمنهاي صنفي روابط عمومي، اساتيد،مدرسان و موسسات روابط عمومي، محققان و كارشناسان خبره روابط عمومي و ... همه با هم در يك اقدام جدي و با عزمي راسخ جهت طراحي نظام مذكور فراخواني شوند.
آنگاه گراميداشت روز روابط عمومي و ارتباطات براي همه دستاندركاران اين عرصه روزي فرخنده محسوب ميشود كه نيازمند تبريك گفتن به همدیگر و پيامک فرستادن برای هم و برگزاري مراسم و همايشها و ... خواهد بود
